وروي : ثلاثمائة وستّون جراحة ، وقيل : ثلاث وثلاثون ضربة سوى السّهام « 1 » . « 2 » البهبهاني ، الدّمعة السّاكبة ، 4 / 347 - مثله الدّربندي ، أسرار الشّهادة ، / 413 ووجد به ثلاث وثلاثون ضربة . الشّبلنجي ، نور الأبصار ، / 268 وفي هذا المجلس نذكر ما أصابته من الجراحات : قال أبو مخنف : ثمّ حمل عليه السّلام وجعل

--> ( 1 ) - [ أضاف في الأسرار : « وألف وتسعمائة جراحة » ] . ( 2 ) - به روايتي بيرون زخم خدنگ سى وسه زخم برداشت . وبه روايت صاحب مناقب وسيد هفتاد ودو جراحت يافت . أبو مخنف گويد : « سى وسه طعنه نيزه وسى وچهار ضرب شمشير بدو رسيد . » امام محمّد باقر عليه السّلام مىفرمايد : « سيصد وبيست‌واند ( 1 ) زخم تير ونيزه يافت . » وبه روايتي سيصد وشصت جراحت ديد ، ونيز گفته‌اند : « هزار ونهصد زخم يافت ودرع أو از تير چون قنفذ ( 2 ) گشت . » واين جمله از پيش روى بود . ( 1 ) . اند : از سه تا نه . ( 2 ) . قنفذ : خارپشت . سپهر ، ناسخ التواريخ سيد الشهدا عليه السّلام ، 2 / 382 أبو الجارود وابن بكير بريد بن معويه العجلي از حضرت أبى جعفر امام محمد باقر روايت كرده‌اند ، فرمود : « أصيب الحسين بن علي عليهما السّلام ووجد به ثلاثمأة وبضعة وعشرون طعنة برمح أو ضربة بسيف أو رمية بسهم فروى أنّها كانت كلّها في مقدّمه لأنّه عليه السّلام كان لا يولى » . يعنى : « چون جناب سيد الشهدا سلام اللّه عليه بشرف شهادت نايل گشت سيصد وبيست وچند طعن نيزه وزخم شمشير وتير در بدن مباركش رسيده بود ؛ وبعضي روايت كرده‌اند كه جمله اين جراحات بر پيش روى داشت ، چه آن حضرت هرگز در جنگ روى برنگاشت ودر پشت سر زخمى نداشت . » معلوم باد كه در عدد جراحاتى كه بر آن پيكر مبارك رسيده اختلاف بسيار است در شرح شافيه به اين روايت مذكور أشارت كرده ونيز مىنويسد : « به روايتي جراحات آن بدن شريف به يك هزار ونهصد پيوسته است . » ابن جوزي در تذكره خود نوشته است : « عدد جراحات بدن مبارك آن حضرت را به شماره آوردند ، سى وسه طعن نيزه وسى وچهار ضربت شمشير ودر جامه‌هاى آن حضرت نشانه يك‌صد وبيست تير يافتند . » ومسعودى در مروج الذهب مىگويد : « در آن روز كه آن حضرت شهادت يافت ، در بدن شريفش سى وسه طعن نيزه وسى وچهار ضربت يافتند . » ، ودر اين روايت با أبو مخنف موافق است ؛ واين روايتي است كه ابن شهرآشوب از أبو مخنف از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام بازمىنمايد ؛ وصاحب مناقب وسيد هفتاد ودو جراحت مىنويسد ، وهم در بحار الأنوار به سيصد وشصت جراحت روايت شده ؛ ونيز سواي زخم تير سى وسه ضربت مروى است ؛ ونوشته‌اند كه از كثرت تيرى كه بر بدنش برنشسته بود مانند خارپشت مىنمود . سپهر ، ناسخ التواريخ حضرت سجاد عليه السّلام ، 2 / 128 - 129